Siberische Grassroots bijeen in "Keuken" (English Version)
Eerste debatcentrum in steenkoude stad
Extreem koude toendra's en ontoegankelijke moerasgebieden. Een uitgestrekte regio waar vroeger de Goelag heerste over de verjaagden. Dat zijn de beelden die Siberië oproept. Ja, knikt Tatiana Tkachenko uit het Siberische Novosibirsk, ze is bekend met het imago van haar regio. In haar ogen toont de omgeving ook nu nog veel te grijs en kil. De mensen leven bovendien erg geïsoleerd, zegt de inwoonster van de grootste stad in dit Russische district. Er zijn weinig mogelijkheden om samen te komen, te praten over hun eigen ideeën.
Cultuur, debat en opinievorming, het zijn geen begrippen die Siberië tekenen. In de Russische politiek staat vooral economie op het prioriteitenlijstje, sociale integratie bungelt ergens onderaan. Uitvoerend directeur Tkachenko wil met haar stichting Open Society daar wat aan doen. In september hoopt het debatcentrum de "Kuhnya" vanuit een jazzcafé en een bibliotheek haar deuren te open. "Dat is het eerste onafhankelijke instituut waar wekelijks meningen gedeeld kunnen worden", zegt ze trots. Om goed voorbereid te zijn probeert ze een week lang samen met twee collega's geld en kennis in te zamelen in Nederland. Holland is hét land waar ze als geen ander de kneepjes van het debat kennen, zegt Tkachenko in het café van het Amsterdamse museum De Hermitage.
Al een jaar broeden de mensen van stichting Open Siberië op het plan om de Siberiërs in Novosibirsk uit hun huizen te krijgen. Er wordt op dit moment wel druk gediscussieerd, maar dat blijft hoofdzakelijk binnenshuis, zegt Tkachenko. Uit een onderzoek van de stichting blijkt dat er 'honger' bestaat naar levendige gesprekken in de openbaarheid. Op de vraag waar ze nu hun mening filteren antwoordde zo'n zestig procent: in de keuken. "We vroegen de mensen waar ze naast hun werk en hun eigen huis het meeste vertoeven, nieuwe mensen ontmoeten, andere ideeën opdoen. Het is typisch dat een grote meerderheid 'in de keuken' zei, dat is de traditie hier." Over de naam hoefde de stichting dan ook niet lang na te denken, dat wordt Kuhnya, keuken in het Russisch.
Kuhnya zal niet bol staan van debatten over internationale mensenrechten en democratie. Zijn ze angstig voor het strenger wordende Russische regime? Nee, zegt mede initiator Andrey Konstantinov stellig. Het is volgens hem nu nog onduidelijk wat de nieuwe wet voor het strenger handhaven van NGO's bijvoorbeeld zal gaan betekenen. "De wet is al afgezwakt en lig nu bij het parlement. Het is een slecht signaal van de regering, maar NGO's in Rusland worden ook veelvuldig gebruikt voor witwaspraktijken, daar moet wel meer toezicht op komen." Hoe de wet ook zal uitwerken, in Novosibirsk maken ze zich niet druk. Een onderwerp als het functioneren van president Putin zou heel goed op de agenda kunnen. In Moskou of St. Petersburg is dat anders, daar wordt strenger toegekeken op initiatieven van de mensen zelf. "Soms hebben we hier het idee dat ze ons zijn vergeten. Daarom is onze stelling in Siberië: doe maar wat je wil, ze kunnen ons toch niet verder wegsturen dan waar we nu wonen." Ondanks de vrijheid die de Siberiërs genieten, zullen de internationale politieke vraagstukken niet de boventoon voeren in het debatcentrum. Volgens het onderzoek van de stichting willen de Siberiërs uit Novosibirsk vooral een sterkere lokale civil society voor lokale onderwerpen, zaken die spelen in hun eigen omgeving.
Konstantinov noemt zijn stad Novosibirsk, met 1,5 miljoen inwoners, het 'Silicon Forest' van Rusland; de high-tech industrie en de ontwikkeling van software heeft de zware, grijze metaalindustrie vervangen. Zelfs het eerste Russische 'Technopark' komt binnen de stadsgrenzen van Novosibirsk. De stad trekt daarom veel creatievellingen, ook van buiten. Deze Russen stellen eisen aan hun woonplaats en willen meer inspirerende activiteiten. Een eerste stap is de 'parade of ideas'. Moeders kregen hiermee een oppascentrale en sandwich -borden kondigen in het vervolg nieuwe evenementen aan. Allemaal bottum-up-projecten die de stichting Open Society wil stimuleren. "Kuhnya" wil dit lokale netwerk sterker mobiliseren zodat via debat vaker wensen duidelijk gemaakt kunnen worden aan de lokale overheid. Konstantinov: "De inwoners kunnen ideeën voor stedelijke ontwikkeling pitchen, we houden wedstrijden voor de mooiste plannen voor sociale integratie. Nieuwe musea, de nieuwe media, we worden een stad die de ontwikkelingen op de voet volgt." Volgens Konstantinov is de relatie met het lokale bestuur gezond en moeten de politici zich klaar gaan maken voor mondige lobbyisten.
Open Siberië krijgt geld van Nederland
De Nederlandse regering steunt stichting Open Siberië omdat de grassroots in deze stad democratie bevorderen. In totaal trekt het Ministerie van Buitenlandse Zaken 500.000 euro uit voor het opzetten van dit project. Ook zal het andere initiatief van de stichting, de Winter Academy, hiervan opgezet worden. Deze gelegenheidsuniversiteit moet meer onderwijs bieden in het creëren van bottum-up initiatieven door het opzetten van netwerkorganisaties. Nederlandse professionals zoals een campagnestrateeg zijn ook uitgenodigd. "Ze weten nog niet of ze komen, het is dan min veertig. Misschien verschuiven we de datum een beetje op, dan is het wat warmer', lacht initiator Andrey Konstantinov. The Amsterdam-Maastricht Summer University en Felix Meritis ondersteunen het centrum met inhoudelijke kennis en praktijkervaring.